Kleszcze 2026: dlaczego jest ich tak dużo i jak skutecznie chronić siebie oraz dzieci?

W ostatnich latach kleszcze stały się jednym z najczęściej omawianych zagrożeń zdrowotnych związanych z aktywnością na świeżym powietrzu. Sezon 2026 pokazuje, że problem nie tylko nie maleje, ale wręcz narasta. Coraz więcej osób zgłasza ukąszenia, a lekarze regularnie diagnozują choroby odkleszczowe, takie jak borelioza czy kleszczowe zapalenie mózgu. Co istotne, kontakt z kleszczem nie jest już wyłącznie problemem osób spacerujących po lasach. Dziś pasożyty te można spotkać niemal wszędzie – w parkach miejskich, przydomowych ogrodach, na działkach, ścieżkach rowerowych, placach zabaw czy osiedlowych terenach zielonych. Dlaczego w 2026 roku mówi się o wyjątkowo dużej liczbie kleszczy? Jak skutecznie chronić siebie i dzieci? Jak prawidłowo usunąć kleszcza i kiedy należy skonsultować się z lekarzem? Odpowiadamy na najważniejsze pytania.

Dlaczego w 2026 roku kleszczy jest więcej niż kiedyś?

Specjaliści od lat obserwują stopniowy wzrost populacji kleszczy w Europie, w tym również w Polsce. Za ten trend odpowiada kilka czynników.
Największe znaczenie mają zmiany klimatyczne. Dawniej mroźne i długie zimy skutecznie ograniczały liczebność pasożytów. Obecnie zimy są coraz łagodniejsze, a okresy silnych mrozów występują rzadziej i trwają krócej. Dzięki temu więcej osobników przeżywa do kolejnego sezonu.
Znaczenie ma także wydłużenie okresu aktywności kleszczy. Jeszcze kilkanaście lat temu największe zagrożenie występowało od maja do sierpnia. Dziś pierwsze aktywne osobniki można spotkać już w lutym lub marcu, a ostatnie nawet w listopadzie czy grudniu, jeśli temperatura utrzymuje się powyżej kilku stopni Celsjusza.
Nie bez znaczenia pozostają również zmiany środowiskowe. Coraz większa liczba terenów zielonych w miastach oraz obecność dzikich zwierząt w pobliżu osiedli mieszkaniowych sprawiają, że kleszcze mają łatwiejszy dostęp do nowych siedlisk.

Gdzie można spotkać kleszcze?

Warto wiedzieć

Kleszcze nie skaczą i nie spadają z drzew. Czekają na roślinach do wysokości około jednego metra, a następnie zaczepiają się o przechodzącego człowieka lub zwierzę.

Jak wygląda cykl życia kleszcza?

Znajomość biologii kleszczy pomaga zrozumieć, dlaczego są tak skutecznymi pasożytami.
Cykl życiowy kleszcza obejmuje kilka etapów:
1. Jajo.
2. Larwa.
3. Nimfa.
4. Dorosły osobnik.
Każde stadium rozwoju wymaga pobrania krwi od żywiciela. Oznacza to, że już niewielkie nimfy mogą przenosić niebezpieczne drobnoustroje.
Co ciekawe, to właśnie nimfy odpowiadają za znaczną część zakażeń boreliozą. Są bardzo małe, często mają wielkość ziarenka maku, dlatego łatwo przeoczyć je podczas oglądania skóry.

Dlaczego ukąszenie kleszcza jest niebezpieczne?

Samo wkłucie pasożyta zwykle nie boli. Kleszcz wydziela substancje znieczulające, które utrudniają zauważenie momentu ukąszenia.
Niebezpieczeństwo stanowi możliwość przeniesienia chorobotwórczych bakterii, wirusów i pierwotniaków.

Najważniejsze choroby odkleszczowe występujące w Polsce to:

• borelioza,
• kleszczowe zapalenie mózgu,
• anaplazmoza,
• babeszjoza,
• riketsjozy.

Najczęściej rozpoznawaną chorobą pozostaje borelioza.

Borelioza – najczęstsza choroba odkleszczowa

Borelioza jest chorobą bakteryjną wywoływaną przez krętki Borrelia. Do zakażenia dochodzi podczas żerowania zakażonego kleszcza.
Przebieg choroby może być bardzo różny. U niektórych osób pojawiają się jedynie objawy skórne, podczas gdy u innych dochodzi do zajęcia stawów, układu nerwowego lub serca.

Jak wygląda rumień wędrujący?

Najbardziej charakterystycznym objawem boreliozy jest rumień wędrujący.
Najczęściej:

• pojawia się po kilku dniach lub tygodniach od ukąszenia,
• stopniowo zwiększa swoje rozmiary,
• przekracza średnicę 5 cm,
• często posiada centralne przejaśnienie.

Pojawienie się rumienia wymaga konsultacji lekarskiej.
Należy jednak pamiętać, że nie u każdego zakażonego pacjenta występuje ten objaw.

Inne objawy boreliozy

Do możliwych symptomów należą:

• gorączka,
• osłabienie,
• bóle mięśni,
• bóle stawów,
• bóle głowy,
• powiększenie węzłów chłonnych,
• przewlekłe zmęczenie,
• zaburzenia koncentracji.

W późniejszych stadiach mogą występować objawy neurologiczne oraz problemy ze stawami.

Kleszczowe zapalenie mózgu – zagrożenie, którego nie wolno lekceważyć

Drugą szczególnie niebezpieczną chorobą jest kleszczowe zapalenie mózgu.
W przeciwieństwie do boreliozy ma ono podłoże wirusowe. Oznacza to, że nie istnieje leczenie przyczynowe pozwalające usunąć wirusa z organizmu.
Początkowe objawy często przypominają infekcję grypową:

• gorączkę,
• bóle mięśni,
• złe samopoczucie,
• bóle głowy.

W cięższych przypadkach może dojść do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub mózgu.
Najskuteczniejszą metodą ochrony pozostaje szczepienie.

Jak szybko dochodzi do zakażenia?

W przypadku boreliozy ryzyko zakażenia rośnie wraz z czasem żerowania pasożyta.
Dlatego tak ważne jest regularne oglądanie skóry po spacerze oraz szybkie usunięcie kleszcza.
Nie oznacza to jednak, że można całkowicie ignorować krótki kontakt z pasożytem. Każde ukąszenie wymaga obserwacji miejsca wkłucia i stanu zdrowia.

Jak prawidłowo usunąć kleszcza?

Jeżeli zauważysz wbitego kleszcza, należy usunąć go możliwie szybko.
Najlepiej wykorzystać:

• specjalną pęsetę,
• lasso do usuwania kleszczy,
• kartę do usuwania kleszczy.

Kleszcza należy chwycić jak najbliżej skóry i zdecydowanym ruchem wyciągnąć pionowo ku górze.
Po usunięciu miejsce wkłucia należy dokładnie zdezynfekować.

Czego nie robić podczas usuwania kleszcza?

Wciąż można spotkać się z nieprawidłowymi metodami postępowania.
Nie należy:

• smarować kleszcza masłem,
• polewać alkoholem,
• przypalać,
• zgniatać,
• wykręcać na siłę.

Takie działania mogą zwiększać ryzyko przedostania się materiału zakaźnego do organizmu.

Jak chronić się przed kleszczami?

Najskuteczniejszą metodą jest profilaktyka.
Przed wyjściem do lasu, parku lub na łąkę warto:

• założyć długie spodnie,
• wybrać zakryte obuwie,
• nosić ubrania z długimi rękawami,
• wybierać jasne kolory odzieży,
• stosować preparaty odstraszające kleszcze.

Dodatkowo po powrocie należy dokładnie obejrzeć całe ciało.
Szczególną uwagę warto zwrócić na:

• pachwiny,
• pachy,
• okolice uszu,
• kark,
• skórę głowy,
• zgięcia kolan,
• okolice pasa.

Jak działają repelenty?

Repelenty to preparaty odstraszające owady i kleszcze.
Po naniesieniu na skórę lub odzież tworzą barierę zapachową utrudniającą pasożytom odnalezienie żywiciela.
Skuteczność preparatu zależy od:

• rodzaju substancji aktywnej,
• stężenia składnika odstraszającego,
• czasu od aplikacji,
• warunków atmosferycznych.

Podczas wyboru produktu należy zwrócić uwagę na wiek użytkownika oraz zalecenia producenta.

Jak chronić dzieci przed kleszczami?

Dzieci należą do grup szczególnie narażonych na ukąszenia.
Powody są proste:

• częściej przebywają na trawie,
• bawią się w zaroślach,
• mają bliski kontakt z naturą,
• rzadziej zauważają obecność pasożyta.

Przed spacerem warto zastosować preparat przeznaczony dla dzieci.
Po powrocie należy dokładnie obejrzeć:

• skórę głowy,
• okolice uszu,
• szyję,
• pachy,
• pachwiny,
• zgięcia kończyn.

Regularna kontrola ciała dziecka może znacząco zmniejszyć ryzyko późnego wykrycia kleszcza.

Czy warto szczepić się przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu?

Coraz więcej specjalistów zwraca uwagę na znaczenie szczepień przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM). Ma to związek nie tylko ze wzrostem liczby kleszczy, ale również z rozszerzaniem się obszarów, na których odnotowuje się zachorowania. Wraz z ociepleniem klimatu i wydłużeniem sezonu aktywności kleszczy rośnie ryzyko kontaktu z osobnikami będącymi nosicielami wirusa.
Kleszczowe zapalenie mózgu jest chorobą wirusową atakującą ośrodkowy układ nerwowy. W przeciwieństwie do boreliozy nie istnieje leczenie przyczynowe pozwalające wyeliminować wirusa z organizmu. Terapia polega przede wszystkim na łagodzeniu objawów i wspieraniu organizmu podczas walki z infekcją.
Przebieg choroby może być bardzo różny. U części pacjentów przypomina grypę i ogranicza się do gorączki, bólu głowy czy osłabienia. W cięższych przypadkach może jednak dojść do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenia mózgu lub rdzenia kręgowego. Niektórzy chorzy zmagają się później z długotrwałymi powikłaniami neurologicznymi, takimi jak przewlekłe bóle głowy, zaburzenia koncentracji, problemy z pamięcią czy utrzymujące się zmęczenie.
To właśnie dlatego eksperci podkreślają, że profilaktyka odgrywa kluczową rolę w ograniczaniu ryzyka zachorowania. Obecnie szczepienie jest uznawane za najskuteczniejszą metodę ochrony przed kleszczowym zapaleniem mózgu.

Szczepienie szczególnie warto rozważyć, jeśli:

• często spacerujesz po lasach, parkach i terenach zielonych,
• uprawiasz turystykę pieszą lub rowerową,
• regularnie przebywasz na działce,
• pracujesz w lesie, rolnictwie lub gospodarce komunalnej,
• mieszkasz na obszarze o podwyższonej liczbie zachorowań,
• spędzasz dużo czasu na świeżym powietrzu wraz z dziećmi.

Warto pamiętać, że do kontaktu z kleszczem nie dochodzi wyłącznie podczas wypraw do lasu. Coraz częściej pasożyty spotykane są również w miejskich parkach, ogrodach i na osiedlowych terenach zielonych. Z tego powodu zagrożenie dotyczy nie tylko osób zawodowo związanych z terenami leśnymi, ale praktycznie każdego, kto aktywnie spędza czas na zewnątrz.
Decyzję o szczepieniu warto omówić z lekarzem, który oceni indywidualne ryzyko i pomoże dobrać odpowiedni schemat szczepień.

Najczęstsze mity dotyczące kleszczy

Najważniejsze zasady ochrony przed kleszczami

Rosnąca liczba kleszczy sprawia, że profilaktyka staje się ważnym elementem dbania o zdrowie całej rodziny.
Pamiętaj o:

• stosowaniu repelentów,
• odpowiednim ubiorze,
• kontroli skóry po spacerze,
• szybkim usuwaniu kleszczy,
• obserwacji miejsca wkłucia,
• konsultacji lekarskiej w razie niepokojących objawów,
• rozważeniu szczepienia przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu.

Dzięki tym prostym działaniom można znacząco ograniczyć ryzyko chorób odkleszczowych i bezpiecznie korzystać z uroków aktywności na świeżym powietrzu przez cały sezon.