Grzyby reishi (Lakownica żółtawa) - właściwości, działanie i zastosowanie

W świecie pełnym stresu i wyzwań dla naszego zdrowia coraz częściej szukamy naturalnych rozwiązań, które pomogą nam odzyskać równowagę i siły witalne. Jednym z najpotężniejszych darów natury, od wieków wykorzystywanym w tym celu, są grzyby reishi (Ganoderma lucidum) – legendarny adaptogen, który wspiera organizm w adaptacji do trudnych warunków. Czy rzeczywiście zasługują na miano „grzyba o duchowej sile”? Jakie tajemnice kryją się w ich biochemicznym składzie i jak przekładają się one na nasze samopoczucie? W tym artykule odpowiemy na te pytania, analizując potwierdzone naukowo działanie reishi – od wzmacniania odporności i ochrony serca, po łagodzenie skutków stresu i poprawę kondycji skóry. Zapraszamy do lektury, która odkryje przed Tobą potencjał lakownicy żółtawej.

Czym są grzyby reishi (Lakownica Żółtawa), skąd pochodzą i jaka jest ich historia?

Grzyby reishi, znane również jako Ganoderma lucidum i popularnie nazywane lakownicą żółtawą, mają niezwykle bogatą historię w tradycyjnej medycynie. Ich zastosowanie sięga ponad 4000 lat w chińskiej medycynie, gdzie nazywane są „lingzhi”, co oznacza „zioło o duchowej sile” lub „grzyb nieśmiertelności”.

W dawnych Chinach, ze względu na rzadkość występowania w naturze, grzyby te były zarezerwowane dla cesarzy i elit – stanowiły symbol zdrowia, siły życiowej (qi) i długiego życia. Określano je mianem „boskiego ziela o duchowej mocy” oraz „grzyba nieśmiertelności”, a pierwsze wzmianki o ich właściwościach leczniczych odnotowano już w najstarszych chińskich herbariuszach, takich jak Shen Nong Ben Cao Jing (z ok. II w. n.e.). W Japonii, gdzie znane są jako reishi lub mannentake, stosowano je w tradycyjnej medycynie Kampo jako tonikum równoważące organizm. Grzyby te wyróżniają się charakterystycznym, nerkowatym kształtem, a ich kolorystyka obejmuje:

• ciemnoczerwoną,
• czerwonobrązową,
• czerwonoczarną,
• często z dodatkiem żółtych odcieni.

Nazwa lucidum odnosi się do ich błyszczącej powierzchni.

W tradycyjnej medycynie Dalekiego Wschodu grzyby reishi cenione są za swoje potencjalne korzyści zdrowotne. Coraz częściej uznawane są także za eliksir długowieczności, który może przyczyniać się do wzmacniania witalności organizmu.

Jakie składniki aktywne zawierają grzyby reishi?

Szerokie prozdrowotne właściwości grzybów reishi wynikają z bogactwa ponad 400 zidentyfikowanych składników bioaktywnych. Do najważniejszych z nich, obecnych w owocnikach, zarodnikach i grzybni, należą:

• Polisacharydy (głównie beta-glukany) - są to wielocukry o złożonej budowie, m.in. beta-1,3-D-glukany z rozgałęzieniami beta-1,6, które dzięki strukturze potrójnej helisy wykazują wysoką aktywność biologiczną. Przykładem są ganoderany A, B i C. Gorący ekstrakt wodny z owocnika może zawierać nawet do 50% polisacharydów.
• Triterpenoidy (w tym kwasy ganoderowe) - reishi zawiera ponad 150 unikalnych triterpenów typu lanostanowego, które nadają grzybom charakterystyczny gorzki smak. To właśnie one odpowiadają za działanie przeciwzapalne, hepatoprotekcyjne i przeciwnowotworowe.
• Białka i peptydy - najbardziej znanym jest Ling Zhi-8 (LZ-8) – immunomodulująca lektyna, która naśladuje strukturę immunoglobulin i stymuluje odpowiedź odpornościową. Innym przykładem jest ganodermina, czyli białko o działaniu przeciwgrzybiczym.
• Sterole i związki fenolowe - grzyby te zawierają ergosterol (prowitaminę D₂) oraz polifenole (np. kwas galusowy, kawowy), które odpowiadają za silne właściwości antyoksydacyjne.
• Witaminy i minerały - reishi są źródłem witamin z grupy B oraz minerałów, takich jak potas, fosfor, magnez, cynk, miedź, a nawet rzadko spotykany german. Przykładowo, 100 g suchych owocników może zawierać ok. 432 mg potasu i 225 mg fosforu.

Jak grzyby reishi działają adaptogennie i immunomodulująco?

Grzyby reishi są często określane jako adaptogeny, co oznacza, że wspierają organizm w przystosowywaniu się do trudnych sytuacji oraz pomagają w radzeniu sobie ze stresem. Ich działanie adaptogenne polega na modyfikacji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), co prowadzi do regulacji poziomu kortyzolu, znanego jako hormon stresu. Tego rodzaju równowaga przyczynia się do:

• zmniejszenia uczucia stresu,
• poprawy jakości snu,
• stabilizacji emocji.

Dodatkowo, reishi charakteryzują się silnymi właściwościami immunomodulującymi. Wzmacniają układ immunologiczny, aktywując komórki, takie jak makrofagi i limfocyty. To wsparcie jest bardzo ważne dla zachowania dobrej kondycji zdrowotnej. Grzyby reishi działają tonizująco, oferując wszechstronną pomoc w utrzymaniu dobrego samopoczucia.

Jakie działania przeciwzapalne, antyoksydacyjne i przeciwnowotworowe wykazuje reishi?

Grzyby reishi są znane z wyjątkowych właściwości przeciwzapalnych. Dzięki obecności triterpenoidów, te naturalne związki mogą skutecznie hamować produkcję prozapalnych cytokin, co w rezultacie przynosi ukojenie w stanach zapalnych organizmu. To właśnie te cechy sprawiają, że reishi staje się przedmiotem intensywnych badań dotyczących leczenia chorób zapalnych.

Co więcej, lakownica żółtawa wyróżnia się także silnym działaniem antyoksydacyjnym. Dzięki obecności polisacharydów i fenoli, skutecznie broni organizm przed stresem oksydacyjnym. Działa na wolne rodniki, co chroni komórki przed uszkodzeniami i przyczynia się do opóźnienia procesu starzenia.

Badania wskazują również na obiecujące działanie przeciwnowotworowe reishi. Substancje czynne zawarte w tych grzybach mogą hamować wzrost komórek nowotworowych (indukując apoptozę) oraz utrudniać ich inwazję i przerzuty. Mechanizm ten polega m.in. na zmniejszaniu aktywności enzymów (metaloproteinaz), które odpowiadają za naciekanie tkanek przez guz. Dodatkowo, reishi działa pośrednio poprzez układ odpornościowy: stymuluje limfocyty NK i cytotoksyczne limfocyty T do skuteczniejszego rozpoznawania i niszczenia komórek nowotworowych, co czyni go wartościowym elementem w terapii wspomagającej.

Jak reishi wspiera układ krążenia, obniża cholesterol i działa przeciwzakrzepowo?

Grzyby reishi mają pozytywny wpływ na serce i naczynia krwionośne, oferując szereg cennych właściwości. Triterpenoidy, które można znaleźć w tych grzybach, odgrywają kluczową rolę w regulacji ciśnienia tętniczego. Dzięki ich działaniu antyoksydacyjnemu, reishi skutecznie chroni naczynia krwionośne przed uszkodzeniami spowodowanymi przez wolne rodniki, co w efekcie zmniejsza ryzyko rozwoju miażdżycy.

Co więcej, reishi przyczynia się do utrzymania zdrowego profilu lipidowego. Badania sugerują, że regularne spożywanie tych grzybów może prowadzić do:

• obniżenia poziomu cholesterolu LDL, znanego powszechnie jako „zły cholesterol”,
• wzrostu poziomu HDL, określanego jako „dobry cholesterol”.

Warto również zwrócić uwagę na to, że lakownica żółtawa wykazuje właściwości przeciwzakrzepowe, hamując agregację płytek krwi oraz wspierając zdrowie układu krążenia. Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe powinny jednak zachować szczególną ostrożność w związku z jej stosowaniem.

Jak reishi reguluje poziom glukozy i chroni wątrobę przed uszkodzeniem?

Grzyby reishi wykazują niezwykle cenne właściwości w regulacji poziomu glukozy. Ich działanie hipoglikemiczne jest kluczowym elementem w utrzymaniu stabilnego poziomu cukru we krwi, co można przypisać głównie obecności polisacharydów i triterpenoidów. Te składniki skutecznie wspierają metabolizm glukozy, co jest istotne dla ogólnego zdrowia.

Ponadto, reishi pełnią bardzo ważną funkcję w ochronie wątroby. Od wieków stosowane w leczeniu przewlekłych stanów zapalnych tego organu, grzyby te, w świetle badań, mogą chronić wątrobę przed różnymi uszkodzeniami. Wspierają naturalne procesy detoksykacji oraz regeneracji wątroby, co ma kluczowe znaczenie dla zdrowia metabolicznego i stabilizacji poziomu glukozy.

Właściwości przeciwwirusowe, przeciwgrzybicze i przeciwalergiczne

Grzyby reishi dostarczają wszechstronnej pomocy naszemu organizmowi. Charakteryzują się działaniem przeciwwirusowym, co oznacza, że mogą ograniczać reprodukcję niektórych wirusów. Badania sugerują, że mają obiecujące właściwości w walce z:

• wirusem grypy,
• enterowirusem 71,
• wirusem Denga,
• SARS-CoV-2.

Lakownica żółtawa wzbogaca nasz organizm w bioaktywne białka, takie jak ganoderminy, które skutecznie wspomagają w eliminowaniu infekcji grzybiczych.

Ponadto, reishi wykazuje działanie przeciwalergiczne, na co wpływają triterpenoidy o właściwościach przeciwhistaminowych. Te związki, w połączeniu z bioaktywnym białkiem Ling Zhi-8 (LZ-8), łagodzą objawy alergii, wpływając na modulację odpowiedzi immunologicznej oraz tłumienie reakcji zapalnych.

Zastosowanie reishi w kosmetologii i pielęgnacji skóry

Lakownica żółtawa to nie tylko sojusznik w walce z wirusami i reakcjami alergicznymi, ale również grzyb, który zyskał ogromne uznanie w kosmetologii. Jego silne właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne skutecznie chronią skórę przed szkodliwym działaniem wolnych rodników oraz skutkami stresu oksydacyjnego. Dzięki temu reishi opóźnia widoczne oznaki starzenia i działa jako naturalny środek przeciwzmarszczkowy.

Aktywne składniki obecne w reishi, jak polisacharydy i triterpenoidy, odgrywają kluczową rolę w regeneracji naskórka. Przyspieszają odbudowę komórkową i łagodzą stany zapalne, na przykład te, które mogą występować przy trądziku. Osoby, które regularnie sięgają po kosmetyki zawierające ekstrakt z reishi, mogą zauważyć poprawę elastyczności oraz nawilżenia skóry, co nadaje jej zdrowy i promienny wygląd.

Co więcej, reishi stanowi ceniony element naturalnej pielęgnacji. Ekstrakty z tego grzyba są chętnie wprowadzane do składów kremów i serum, a sproszkowany reishi doskonale sprawdza się jako dodatek do domowych maseczek pielęgnacyjnych.

Czy grzyby reishi mogą wspierać odchudzanie?

Grzyby reishi nie mają bezpośredniego działania odchudzającego, ale ich właściwości mogą w subtelny sposób wspierać proces zrzucania zbędnych kilogramów. Na przykład, pomagają one w regulacji metabolizmu glukozy, co przyczynia się do utrzymania stabilnego poziomu cukru we krwi. Taki bilans poziomu glukozy może znacząco ułatwić kontrolowanie apetytu.

Dodatkowo, reishi mają zdolność do redukcji stanów zapalnych w organizmie, które często towarzyszą otyłości. W efekcie, mogą one wpłynąć na poprawę ogólnego metabolizmu oraz zwiększyć efektywność spalania tłuszczu.

Ich właściwości tonizujące, a także pozytywny wpływ na samopoczucie, mogą przyczynić się do zwiększenia motywacji w dążeniu do zdrowego stylu życia — co jest niezwykle istotne w procesie zarządzania wagą. Włączenie reishi do zrównoważonej diety oraz regularnych ćwiczeń fizycznych może stanowić cenny element w drodze do osiągnięcia wymarzonej sylwetki.

Uprawa i pozyskiwanie grzybów Reishi

Dawniej pozyskiwano wyłącznie dziko rosnące okazy, które były niezwykle rzadkie i cenne. Obecnie, aby zaspokoić globalny popyt, reishi jest powszechnie uprawiane na skalę przemysłową, głównie w Azji. Istnieją dwie główne metody uprawy:

1. Uprawa na trocinach w workach lub butelkach - sterylne podłoże z trocin drzew liściastych, wzbogacone np. otrębami, szczepi się grzybnią. Po kilku tygodniach kolonizacji grzybnia w odpowiednich warunkach (wysoka wilgotność 90-95%, dostęp świeżego powietrza i niewielka ilość światła) wytwarza owocniki. Metoda ta jest szybka i wydajna, pozwala na 2-3 zbiory w roku.
2. Uprawa na drewnianych kłodach - świeże kłody drewna (np. dębowego) nawierca się i zaszczepia specjalnymi kołkami z grzybnią. Proces wrastania grzybni trwa kilka miesięcy, a owocniki uzyskane tą metodą są cenione na rynku, gdyż ich cechy są zbliżone do okazów dzikich.

Dla amatorów dostępne są gotowe zestawy do domowej uprawy (tzw. growkity), które zawierają już zaszczepione podłoże. Warto pamiętać, że w Polsce dzikie reishi podlega częściowej ochronie gatunkowej, co dodatkowo zwiększa znaczenie upraw kontrolowanych.

Jakie formy suplementów z reishi wybrać i jakie jest odpowiednie dawkowanie?

Grzyby reishi charakteryzują się twardym, zdrewniałym owocnikiem, co uniemożliwia ich bezpośrednie spożycie. Dlatego można je spotkać głównie w formie suplementów diety. Wybór konkretnej postaci suplementu zależy od Twoich osobistych preferencji. Oto kilka popularnych opcji do rozważenia:

• proszek z reishi: to zmielony, wysuszony owocnik grzyba, który idealnie nadaje się do wzbogacania napojów, koktajli lub potraw;
• kapsułki oraz tabletki reishi: ta wygodna forma pozwala na łatwe i dokładne dozowanie;
• ekstrakt z reishi: skoncentrowana wersja bioaktywnych składników, uzyskiwana za pomocą metod ekstrakcji wodnej lub alkoholowej. Te metody skutecznie uwalniają cenne związki. Ekstrakt może być dostępny w postaci płynnej lub jako sproszkowane kapsułki.
• napoje funkcjonalne z reishi: gotowe napoje to praktyczna alternatywa dla tradycyjnej suplementacji.

Jeśli chodzi o dawkowanie reishi, istotne jest, aby wziąć pod uwagę formę produktu oraz stężenie substancji aktywnych. Zazwyczaj zaleca się przyjmowanie sproszkowanego grzyba w ilościach od 1,5 do 9 g dziennie. Natomiast w przypadku standaryzowanego ekstraktu, odpowiednia dawka to od 200 do 1000 mg na dobę. Zawsze warto kierować się wskazaniami producenta zawartymi na etykiecie suplementu.

Bezpieczeństwo stosowania reishi: przeciwwskazania i skutki uboczne

Choć grzyby reishi są powszechnie uznawane za bezpieczne, istnieją pewne grupy osób i okoliczności, w których należy zachować szczególną ostrożność lub całkowicie zrezygnować z ich stosowania. Główne przeciwwskazania i grupy ryzyka obejmują:

• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: z powodu braku odpowiednich badań potwierdzających bezpieczeństwo stosowania w tych okresach.
• Osoby z problemami z krzepnięciem krwi lub przyjmujące leki przeciwzakrzepowe: reishi może nasilać działanie tych leków, co zwiększa ryzyko krwawień. Z tego powodu zaleca się zaprzestanie suplementacji na co najmniej dwa tygodnie przed planowanym zabiegiem chirurgicznym.
• Pacjenci z chorobami autoimmunologicznymi: ze względu na zdolność reishi do modulowania odpowiedzi immunologicznej, osoby ze schorzeniami takimi jak toczeń, reumatoidalne zapalenie stawów czy stwardnienie rozsiane powinny unikać tych grzybów, aby nie zaostrzać niepożądanej aktywności układu odpornościowego.
• Osoby z niskim ciśnieniem krwi (hipotensja): grzyby te mogą dodatkowo obniżać ciśnienie tętnicze, co może prowadzić do zawrotów głowy czy ogólnego osłabienia.

Potencjalne efekty uboczne reishi są zwykle łagodne i zdarzają się rzadko. Mogą obejmować:

• kłopoty ze strony układu trawiennego,
• nudności,
• biegunkę,
• suchość w ustach,
• bóle głowy,
• zawroty,
• reakcje alergiczne w postaci wysypki.

W bardzo nielicznych przypadkach zgłaszano uszkodzenia wątroby, jednak mogły one być wynikiem innych składników zawartych w suplementach, a nie samego reishi. Jeżeli masz jakiekolwiek wątpliwości, zwłaszcza w kontekście leczenia przewlekłych schorzeń lub jednoczesnego przyjmowania innych leków, koniecznie skonsultuj się ze swoim lekarzem. Twoje zdrowie ma ogromne znaczenie, dlatego warto dbać o to, aby podejmowane decyzje były odpowiedzialne i przemyślane.

Czy badania naukowe potwierdzają działanie grzybów reishi?

Choć tradycja stosowania reishi jest długa, wiarygodnych badań klinicznych z udziałem ludzi jest wciąż stosunkowo niewiele, a ich wyniki nie zawsze są jednoznaczne. Mimo to istnieją naukowe dowody potwierdzające niektóre z jego właściwości:

• Wsparcie w terapii onkologicznej: metaanaliza pięciu randomizowanych badań klinicznych (łącznie 373 pacjentów) wykazała, że dodatek ekstraktu z reishi do standardowej chemioterapii lub radioterapii może poprawiać wyniki leczenia. Odsetek pacjentów z pozytywną odpowiedzią na terapię był o 1,3 raza wyższy w grupie otrzymującej reishi. Zaobserwowano również wzrost poziomu limfocytów CD3, CD4 i CD8, co świadczy o pobudzeniu odporności komórkowej. Należy jednak podkreślić, że reishi nie leczy nowotworów, a może jedynie stanowić cenną terapię uzupełniającą.
• Choroby metaboliczne i sercowo-naczyniowe: pomimo obiecujących wyników na zwierzętach, badania kliniczne na ludziach nie potwierdziły jednoznacznie korzyści. Przegląd Cochrane obejmujący 5 prób (398 pacjentów z cukrzycą typu 2) wykazał, że przyjmowanie reishi nie wpłynęło istotnie na obniżenie poziomu glukozy (HbA1c), ciśnienia tętniczego ani profilu lipidowego w porównaniu z placebo.

Podsumowując, istnieją mocne dowody na immunomodulujące właściwości reishi, ale brakuje twardych dowodów na skuteczność w leczeniu chorób metabolicznych. Konieczne są dalsze, lepiej zaprojektowane badania kliniczne.

---

Źródła

• Wachtel-Galor S., Yuen J., Buswell J.A., Benzie I.F.F. (2011). Ganoderma lucidum (Lingzhi or Reishi): A Medicinal Mushroom. In: Herbal Medicine: Biomolecular and Clinical Aspects. 2nd edition. CRC Press/Taylor & Francis. Dostępne na: NCBI Bookshelf.
• Jin X., Ruiz Beguerie J., Sze D.M., Chan G.C. (2016). Ganoderma lucidum (Reishi mushroom) for cancer treatment. Cochrane Database of Systematic Reviews.
• Klupp N.L., Kiat H., Bensoussan A., et al. (2015). Ganoderma lucidum mushroom for the treatment of cardiovascular risk factors. Cochrane Database of Systematic Reviews.
• Cui, X-Y., et al. (2024). Ganoderma lucidum—From Ancient Remedies to Modern Applications: Chemistry, Benefits, and Safety. Antioxidants, 14(5), 513. Dostępne na: MDPI.
• Głowniak K., Zgórka G. (2011). Ganoderma lucidum – grzyb o cennych właściwościach farmakologicznych. Postępy Fitoterapii 1/2011, s. 26-31.
• Memorial Sloan Kettering Cancer Center. (2023). Reishi Mushroom: Purported Benefits, Side Effects & More.
• Stańczak, C. (2021). Grzyb reishi – działanie, właściwości i zastosowanie. Wapteka.pl.
• Barańska, A. (2022). Zastosowanie grzybów w kosmetologii – lakownica żółtawa i trzęsak morszczynowaty. Biotechnologia.pl.