Dogoterapia – jak pies może wspierać zdrowie psychiczne i fizyczne?

Współczesna medycyna coraz częściej sięga po terapie wspomagające, które uzupełniają tradycyjne leczenie. Jedną z takich metod jest dogoterapia – forma terapii z udziałem odpowiednio przeszkolonych psów, która przynosi wymierne korzyści zarówno dla zdrowia psychicznego, jak i fizycznego. Czym jest dogoterapia, kto może z niej skorzystać i dlaczego warto ją rozważyć jako uzupełnienie leczenia? Wyjaśnienie poniżej.

Czym jest dogoterapia?

Dogoterapia, czyli terapia z udziałem psa, nazywana również kynoterapią, to rodzaj terapii wspierającej, która opiera się na kontrolowanym kontakcie człowieka z psem terapeutycznym. W zajęciach biorą udział wykwalifikowany terapeuta oraz odpowiednio przeszkolony pies, który posiada cechy niezbędne do pracy z pacjentami – spokój, łagodność, posłuszeństwo i przyjazne usposobienie.
Choć dogoterapia jest stosunkowo młodą dziedziną w Polsce, jej skuteczność została już potwierdzona w licznych badaniach naukowych. Wspiera leczenie dzieci, dorosłych i seniorów – niezależnie od rodzaju schorzeń czy zaburzeń.

Historia dogoterapii

Pierwsze wzmianki na temat dogoterapii pochodzą już z końca XVIII w., kiedy to w Anglii stosowano kontakt z psami w terapii odwykowej pacjentów uzależnionych od narkotyków.
Jednak dopiero w 1964 r w USA za sprawą dziecięcego psychiatry Borisa M. Levinsona potwierdzono skuteczność terapii z udziałem psów, która była skierowana do dzieci ze spektrum autyzmu. Użyto wtedy po raz pierwszy terminu "terapia z udziałem zwierząt". W 1977 r utworzono organizację Delta Society (obecnie Pet Partners), która propaguje ideę zooterapii, szkolenia zwierząt oraz prowadzi badania naukowe nad skutecznością tej metody.
W Polsce dla terapii z udziałem psów używa się dwóch nazw: dogoterapia (z ang. dog, pies, i therapy, terapia) oraz kynoterapia (z gr. kýon, pies, w dopełniaczu: kynós, i therapeía, leczenie).
Początki terapii z udziałem psa na terenie Polski sięgają 1987 r. W 2004 r powstał Polski Związek Dogoterapii, a od 2007 r obchodzony jest Ogólnopolski Dzień Dogoterapii, który przypada na 15 czerwca.

Formy dogoterapii

Amerykańskie Towarzystwo Delta po raz pierwszy zdefiniowało formy zajęć terapeutycznych z udziałem psa jako:

• AAA (animal-assisted activity), która dostarcza korzyści motywacyjnych, edukacyjnych i rekreacyjnych lub terapeutycznych mających podnosić jakość życia.

Forma AAA cechuje się tym, że cele terapeutyczne nie są planowane, osoby prowadzące terapię nie muszą dokładnie notować przebiegu terapii, a sesja terapeutyczna ma spontaniczny przebieg i trwa tak długo, jak jest to konieczne. Zajęcia w tej formie terapii są przeprowadzane grupowo.

• AAT (animal-assisted therapy), która jest formą terapii o określonym celu, a pies biorący w niej udział musi spełniać określone kryteria. W tym przypadku terapia jest planowana i może być prowadzona w formie indywidualnej, grupowej lub mieszanej.

Forma AAT określa więc cele i zadania każdego z uczestników terapii, proces musi być dokumentowany, a postępy można zmierzyć.

Dla kogo przeznaczona jest dogoterapia?

Dogoterapia znajduje zastosowanie w bardzo szerokim spektrum problemów zdrowotnych i rozwojowych i jest przeznaczona dla osób doświadczających trudności w sferze psychicznej, społecznej, fizycznej i intelektualnej.
Najczęściej z tej formy terapii korzystają dzieci z zaburzeniami autystycznymi, z zespołem Aspergera, ADHD, z zespołem Downa, z niepełnosprawnością intelektualną oraz z trudnościami emocjonalnymi i społecznymi.
Z dogoterapii mogą korzystać również osoby dorosłe po udarach, urazach neurologicznych, cierpiące na depresję, zaburzenia lękowe, w trakcie rehabilitacji ruchowej oraz z Zespołem Stresu Pourazowego.
Dogoterapia jest również świetnym uzupełnieniem działań terapeutycznych w przypadku seniorów, którzy cierpią na chorobę Alzheimera lub demencję oraz zmagających się z samotnością i obniżoną aktywnością oraz przebywających w domach opieki i placówkach zdrowia.

Jak wyglądają zajęcia z dogoterapii?

Terapia z udziałem psa odbywa się w formie indywidualnych lub grupowych zajęć. W zależności od celu terapeutycznego, mogą to być ćwiczenia wspierające motorykę, do których należą: rzucanie piłki lub głaskanie psa.
Mogą to być również działania rozwijające komunikację, np. wydawanie komend oraz gry i zabawy, które służą integracji grupy.
Świetnym pomysłem jest również wykorzystanie dogoterapii w sesjach relaksacyjnych, które opierają się na obecności psa.
Zajęcia trwają zwykle od 30 do 60 minut i są dostosowane do wieku oraz możliwości uczestnika.

Korzyści zdrowotne dogoterapii

Dogoterapia przynosi szerokie korzyści zdrowotne, które obejmują zarówno sferę fizyczną, jak i psychiczną oraz społeczną. Uczestnictwo w zajęciach z psem może prowadzić do realnych zmian w funkcjonowaniu organizmu, wpływając korzystnie na zdrowie ogólne, samopoczucie i jakość życia.

Dogoterapia wspiera rozwój i utrzymanie sprawności ruchowej

Dotyczy to zarówno dzieci, jak i dorosłych – osoby z zaburzeniami motorycznymi, po urazach, udarach czy z niepełnosprawnościami często wykonują ćwiczenia chętniej i z większym zaangażowaniem, jeśli są one częścią zabawy z psem. Czynności takie jak karmienie, głaskanie, prowadzenie psa na smyczy czy rzucanie mu piłki aktywizują różne partie mięśni i stymulują koordynację ruchową. U dzieci rozwijają także motorykę małą, poprawiając precyzję i sprawność dłoni. Regularny kontakt z psem może również wpływać na regulację ciśnienia krwi, obniżenie tętna oraz wspomagać funkcjonowanie układu krążenia poprzez łagodzenie reakcji stresowych i sprzyjanie relaksacji.

Dogoterapia ma silne działanie terapeutyczne

Przebywanie z psem zmniejsza napięcie emocjonalne, łagodzi lęki i poczucie samotności. Dotyczy to zwłaszcza osób z depresją, zaburzeniami lękowymi, traumą czy przewlekłym stresem. Pies jako istota nieoceniająca i bezwarunkowo akceptująca, stwarza bezpieczne warunki do wyrażania emocji i budowania poczucia wartości. Już sama jego obecność działa kojąco na układ nerwowy, a dodatkowe aktywności (jak przytulanie, głaskanie czy rozmowa w obecności psa) pomagają w regulowaniu emocji i lepszym rozumieniu samego siebie. Pies często staje się dla pacjenta punktem odniesienia, co ułatwia pracę nad trudnymi tematami w psychoterapii.

Dogoterapia rozwija kompetencje społeczne

Dla dzieci z zaburzeniami rozwoju, spektrum autyzmu czy ADHD, pies może być pierwszym „partnerem” do nawiązywania relacji. Interakcje z psem – takie jak wydawanie komend, dbanie o jego potrzeby czy reagowanie na jego sygnały – uczą odpowiedzialności, empatii i zrozumienia emocji. Pies bywa też pomostem w relacjach z innymi ludźmi – łatwiej jest rozpocząć rozmowę, jeśli jest wspólny temat lub obecność zwierzęcia, które skupia uwagę i łamie bariery. U dzieci i młodzieży dogoterapia często poprawia zdolność koncentracji, wspiera rozwój mowy i komunikacji, a także podnosi motywację do uczestnictwa w terapii czy nauce.

Dogoterapia ma pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne

Dla wielu osób kontakt z psem to forma aktywnego relaksu, budowania odporności emocjonalnej i redukcji codziennego napięcia. Dzięki temu dogoterapia może być nie tylko wsparciem w leczeniu zaburzeń, ale też elementem wspierającym zdrowy styl życia i dobrostan psychofizyczny. To holistyczna forma terapii, która poprzez obecność psa oddziałuje na człowieka w sposób naturalny, niewymuszony, ale bardzo skuteczny.
Kontakt z psem w formie terapii może również zmniejszać agresję u dzieci, które sprawiają trudności wychowawcze.

Jaki powinien być pies terapeutyczny?

Nie każdy pies może zostać terapeutą. Znaczenie mają tutaj rasy, które powinny posiadać cechy niezbędne w prowadzeniu zajęć.Psy terapeutyczne powinny być społeczne, przewidywalne oraz odznaczające się rozumnym posłuszeństwem.
Zanim pies terapeutyczny będzie mógł wziąć udział w terapii z pacjentem, musi przejść specjalistyczne szkolenie, które obejmuje:naukę komend, naukę reagowania na nietypowe sytuacje oraz testy psychiczne i zdrowotne.
Najczęściej wybierane rasy to: golden retriever, labrador retriever, cavalier king charles spaniel – ze względu na ich łagodne usposobienie i przyjazny charakter. Psy pracują wyłącznie pod opieką certyfikowanego dogoterapeuty.

Gdzie skorzystać z dogoterapii?

Dogoterapia prowadzona jest w ośrodkach rehabilitacyjnych, placówkach edukacyjnych i integracyjnych, domach opieki, hospicjach oraz prywatnych gabinetach terapeutycznych.
Przed wyborem placówki warto upewnić się, że dany terapeuta oraz pies posiadają odpowiednie uprawnienia i doświadczenie.

Przeciwwskazania do dogoterapii

Choć dogoterapia jest bezpieczną i nieinwazyjną formą wsparcia, nie każda osoba może z niej skorzystać. Przeciwwskazaniami są przede wszystkim silne alergie na sierść zwierząt, fobie lub traumatyczne doświadczenia związane z psami, które mogą wywoływać paniczny strach przed kontaktem oraz brak kontroli nad zachowaniami agresywnymi.
W takich przypadkach warto rozważyć inne formy terapii wspierającej, np. muzykoterapię czy arteterapię.

Podsumowanie

Dogoterapia to wartościowa, bezpieczna i skuteczna metoda wspierająca zdrowie na wielu poziomach – emocjonalnym, fizycznym i społecznym. Dzięki naturalnej relacji człowieka z psem, terapia ta pozwala szybciej osiągać efekty leczenia, zwiększa komfort życia i poprawia ogólne samopoczucie.
Warto rozważyć dogoterapię jako uzupełnienie tradycyjnych metod leczenia, szczególnie w pracy z dziećmi, osobami starszymi oraz pacjentami wymagającymi wsparcia psychicznego.

Bibliografia:
G. Drwięga, Z. Pietruczuk, "Dogoterapia jako forma wspomagania rozwoju dziecka niepełnosprawnego", "Niepełnosprawność – zagadnienia, problemy, rozwiązania. Nr III/2015(16)
A. Kurzeja, J. Godawa. (2009). "Wykorzystanie zooterapii w terapii pedagogicznej na przykładzie terapii z udziałem psa.", "Chowanna" (2009, t. 1, s. 85-96).